Ýag öndürmek prosesine giriş
Ýag öndürmek liniýasy mehaniki, himiki we azyk ylmy tehnologiýalaryny birleşdirýän awtomatlaşdyrylan ulgam bolup, çig süýdi (köplenç gaýmagy) netijeli we arassaçylyk taýdan täjirçilik ýagyna öwürmegi maksat edinýär.
Biz iki tarapdan jikme-jik tanyşdyryş bereris: önümçilik prosesiniň akymy we esasy enjamlar.
I. Ýag öndürmek prosesiniň akymy
Ýag, esasan, süýt ýagydyr. Önümçilik prosesiniň esasy bölegi gaýmakdaky ýag şarçalaryny dargatmakdyr, bu bolsa ýagyň bir ýere jemlenmegine we suwdan (aýran) aýrylmagyna mümkinçilik berýär. Häzirki zaman senagat önümçiligi, esasan, üznüksiz garyşdyrmak usulyny ulanýar we proses aşakdaky ýaly:
1. Çig malyň öňünden işlenilmegi we kremiň taýýarlanylmagy
• Çig süýdüň kabul edilişi we barlagy: Satyn alnan täze süýt ilki bilen ýag, belok mukdary, kislotalylyk, antibiotik galyndylary we ş.m. ýaly berk hil barlagyndan geçirilýär.
• Süýdi arassalamak we bölmek: Süýt hapaçylyklary aýyrmak üçin merkezden gaçyryjy süýt arassalaýjysyndan geçýär we soňra gaýmak bölüjisine girýär. Bölüji merkezden gaçyryjy güýji ulanyp, ýokary tizlikde aýlanýar we doly ýagly süýdi süýtden ýagsyz süýde we ýeňil gaýmaga bölýär. Ýeňil gaýmagyň ýaglylygy adatça 35%-40% bolýar.
• Gaýmagy pasterizasiýa etmek: Bölünen ýeňil gaýmak pasterizasiýa üçin plastinka ýylylyk çalşyjysyna pompalanýar (adatça 85-95°C-de birnäçe sekuntlap). Bu ädim ähli kesel dörediji bakteriýalary we zaýalanýan bakteriýalaryň köpüsini ýok etmäge, önümiň howpsuzlygyny üpjün etmäge we saklanyş möhletini uzaltmaga gönükdirilendir.
• Wakuum dezodorasiýa (isleg boýunça): Arassa tagamly ýag öndürmek üçin, ýeňil krem käwagt wakuum bakyndan geçirilýär, şol ýerde käbir iýmit yslary ýa-da beýleki islenmeýän tagamlar peseldilen basyş astynda aýrylýar.
• Fermentasiýa (fermentlenen ýag üçin):
o Fermentlenen ýag öndürilýän bolsa (Ýewropada giňden ýaýran tagam): Pasterizlenen ýeňil krem fermentasiýa temperaturasyna çenli (takmynan 20°C) sowatylýar we soňra belli bir süýt turşusy bakteriýalarynyň başlangyç serişdesine (meselem, Lactococcus lactis) guýulýar. Ol birnäçe sagatlap gözegçilik edilýän gurşawda fermentlenýär we diasetil ýaly maddalary öndürýär, bu bolsa ýagyň özboluşly ysyny we turş tagamyny berýär.
o Süýji ýag öndürilýän bolsa: Bu ädim atlanýar.
2. Fiziki ýetişme we çalkalama
Bu ýagyň emele gelmeginiň esasy ädimidir.
• Sowadyş we fiziki taýdan ýetişme: Pasterizirlenen ýa-da pasterizasiýa edilmedik ýeňil gaýmak çalt 4-8°C-a çenli sowatylýar we bu temperaturada birnäçe sagat saklanýar. Bu proses "fiziki ýetişme" diýlip atlandyrylýar. Pes temperatura süýt ýagyndaky käbir triglitseridleriň kristallaşmagyna sebäp bolýar, ýag şarçalaryny ýumşak edýär we olary garyşdyrmaga taýýarlaýar.
• Üznüksiz garyşdyrmak: Ýetişen gaýmak esasy enjama - üznüksiz ýag öndürýän maşyna üznüksiz guýulýar.
o Birinji tapgyr: Garyşdyrmak we ýag bölejikleriniň emele gelmegi: Önümçilik enjamynyň öň böleginde ýokary tizlikli aýlanýan garyşdyryjy enjamlaryň topary gaýmagy güýçli garyşdyrýar, ýag şarlarynyň membranalaryny döwýär we ýagyň kiçi ýag bölejiklerine toplanmagyna sebäp bolýar.
o Ikinji tapgyr: Çykarmak we bölmek: Ýag bölejikleriniň we suwuk aýran garyndysy ekstruziya bölümine iberilýär. Elek ýa-da spiral ekstruziya arkaly aýran köp bölegi çykarylýar. Çykarylan aýran gaýtadan işlenip bilner.
3. Preslemek, şekillendirmek we gaplamak
• Preslemek: Aýrandan bölünen ýag bölejikleri önümçilik maşynynyň preslemek bölümine iberilýär. Spiral konweýer ýa-da bilelikde işleýän ekstruzion rulonlaryň topary ýag bölejiklerini gaýta-gaýta ýugurýar we gysýar.
o 1-nji maksat: Ýagyň çyglylygyny ýagda deň paýlanmagy üçin sazlaň.
o 2-nji maksat: Ýagy doly derejede yzygiderli faza öwürmek we ýumşak we birmeňzeş tekstura emele getirmek üçin galan ýag şarçalaryny ýok etmek.
o 3-nji maksat: Bu tapgyrda önümiň talaplaryna laýyklykda duz (duzlanan ýag taýýarlamak üçin), pigment (beta-karotin ýaly) ýa-da witaminler goşulyp bilner.
• Şekillendirmek we kesmek: Preslenen ýag üznüksiz, çeýe zolak bolýar. Ol şekillendiriji maşyna iberilýär, ol ýerde belli bir görnüşlere (meselem, bloklar, sterženler) çykarylýar we ýokary tizlikli polat sim pyçak bilen islenýän agramda kesilýär. • Gaplama: Kesilen ýag bölekleri oksidlenmegiň we hapalanmagyň öňüni almak üçin awtomatlaşdyrylan gaplama maşyny tarapyndan alýumin folga, pergament kagyzy ýa-da plastik plýonka ulanylyp gaplanýar. Soňra gaplanan ýag daşarky gutuda ýerleşdirilýär.
4. Sowadyjyda saklamak
Gaplanan ýag derrew sowuk ammara iberilýär (adatça önümiň görnüşine we saklanyş möhletine baglylykda -18°C-dan 4°C-a çenli) we zawoddan çykandan soň satuwy garaşylýar.
II. Ýag öndürmek liniýasynyň esasy enjamlary
Doly awtomatlaşdyrylan ýag öndürmek liniýasy esasan aşakdaky enjamlardan ybarat:
1. Gaýmak bölüji: Gaýmagy süýtden aýyrmak üçin ulanylýar.
2. Plastinka ýylylyk çalşyjy: Ýagy pasterizirlemek we soňraky sowatmak we gyzdyrmak prosesleri üçin ulanylýar.
3. Fermentasiýa bak (isleg boýunça): Fermentlenen ýag öndürmek üçin ulanylýan temperatura gözegçilik we garyşdyryş ulgamlary bilen.
4. Ýetişme bak: Iki gatlakly izolýasiýa bilen, ýagyň sowatylmagy we fiziki taýdan ýetişmegi üçin ulanylýar.
5. Üznüksiz ýag öndürýän enjam: önümçilik liniýasynyň esasy bölegi. Çalmak, süýdi garyşdyrmak, preslemek we tagam bermek işlerini öz içine alýar. Meşhur brendleriň arasynda SPX FLOW (Gerstenberg Schröder tarapyndan) we GEA we ş.m. bar.
6. Süýtiň gaýtadan aýlanyş ulgamy: Bölünen süýdi ýygnaýar we gaýtadan işleýär.
7. Formalaşdyryjy we kesiji maşyn: Ýagy şekillendirýär we kesýär.
8. Awtomatlaşdyrylan Gaplama Maşyny: Önümiň soňky gaplamagyny tamamlaýar.
9. Ýerinde ýerleşýän CIP arassalaýyş ulgamy: Möhüm. Azyk arassaçylygyny we howpsuzlygyny üpjün etmek üçin turbalary, baklary we beýleki enjamlary awtomatiki usulda arassalamak we dezinfeksiýa etmek üçin jogapkär.
10. PLC dolandyryş ulgamy: Merkezi dolandyryş otagy. Kompýuteriň sensor ekrany arkaly tutuş önümçilik prosesiniň parametrlerini (temperatura, basyş, akym, tizlik we ş.m.) gözegçilik edýär we sazlaýar. Gysgaça mazmuny.
Häzirki zaman ýag öndürmek liniýasy ýokary derejede awtomatlaşdyrylan, ýapyk we arassaçylykly üznüksiz önümçilik prosesidir. Ol fiziki we biohimiki şertleri takyk gözegçilikde saklamak arkaly çig süýdi durnukly, howpsuz we arassaçylykly ýag önümlerine netijeli öwürýär. Adaty agaç küýzede süýt garyşdyryşdan häzirki zaman üznüksiz önümçiligine çenli tehnologik ösüşler ýagyň hasyllylygyny, hilini we konsistensiýasyny ep-esli ýokarlandyrdy.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 27-nji noýabry